Kort antwoordHet Belgisch recht kent drie gradaties van fout: de lichte fout (een vergissing die ook een voorzichtig persoon kan maken), de zware of grove fout (grove nalatigheid die een normaal zorgvuldig persoon nooit zou begaan) en de opzettelijke fout. Voor elke fout ben je in principe aansprakelijk. Het verschil telt vooral in je contracten: aansprakelijkheid voor een lichte of zware fout mag je tussen bedrijven beperken, voor opzet nooit.
Wanneer is iets een fout, en maakt het uit hoe zwaar die fout is? Als ondernemer krijg je die vraag vroeg of laat: een klant zegt dat je slordig gewerkt hebt, of je wil in je voorwaarden afspreken waarvoor je wel en niet instaat. Sinds de hervorming van het Burgerlijk Wetboek staan de regels in Boek 5 (verbintenissen) en Boek 6 (buitencontractuele aansprakelijkheid). Hieronder lees je wat elk soort fout betekent en wat je ermee doet in je algemene voorwaarden.
Wat is een fout in het Belgisch recht?
Volgens artikel 6.6 van het Burgerlijk Wetboek is een fout de schending van een wettelijke regel die een bepaald gedrag oplegt of verbiedt, of van de algemene zorgvuldigheidsnorm. Die norm vraagt dat je je gedraagt zoals een voorzichtig en redelijk persoon in dezelfde omstandigheden.
“In dezelfde omstandigheden” is belangrijk. Van een boekhouder verwacht de rechter meer kennis van btw-regels dan van een bakker. Werk je als professional, dan word je dus gemeten aan een zorgvuldige collega uit je eigen vak. Opzet is niet nodig: ook iets vergeten of niet nakijken kan een fout zijn.
Een fout alleen is nog niet genoeg om te moeten betalen. Er moet ook schade zijn, en een oorzakelijk verband tussen de fout en die schade. Wie schadevergoeding vraagt, moet die drie elementen in principe bewijzen.
Lichte fout, zware fout, grove fout en opzet: wat is het verschil?
| Soort fout | Wat het is | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lichte fout | Een vergissing of onoplettendheid die ook een zorgvuldig persoon kan overkomen. | Een tikfout in een levertermijn in je offerte. |
| Zware fout (grove fout, grove nalatigheid) | Een fout die zo flagrant is dat een normaal zorgvuldig persoon in jouw plaats ze nooit zou maken. Er is geen opzet. | Een webdeveloper die de back-ups van een klant maandenlang niet controleert, hoewel dat in het contract staat. |
| Opzettelijke fout | Je wil de schade veroorzaken, of je handelt bewust terwijl je weet dat er schade van komt. | Klantgegevens doorverkopen aan een concurrent. |
Over de woorden zelf: het Burgerlijk Wetboek spreekt van een “zware fout”, het Wetboek van economisch recht van “grove schuld” of “zware fout”. In de praktijk bedoelt iedereen hetzelfde met grove fout of grove nalatigheid. Waar de grens ligt tussen een lichte en een zware fout, beslist de rechter geval per geval.
Contractuele en buitencontractuele fout
Een contractuele fout is het niet (goed) nakomen van wat je in een contract hebt afgesproken: te laat leveren, een dienst niet uitvoeren zoals beschreven. De regels daarvoor staan in Boek 5. Een buitencontractuele fout maak je tegenover iemand met wie je geen contract hebt, of buiten wat het contract regelt. Daarvoor geldt Boek 6, voor feiten vanaf 1 januari 2025.
Boek 6 regelt ook aansprakelijkheid zonder fout. De bewaarder van een dier is bijvoorbeeld aansprakelijk voor de schade die het dier veroorzaakt, ook als hij zelf niets verkeerd deed (artikel 6.17). Bijt je hond een voorbijganger, dan betaal jij de medische kosten.
Nieuw sinds Boek 6: je klant kan je in sommige gevallen ook buitencontractueel aanspreken voor schade uit een contract. Je mag je dan wel beroepen op de verweermiddelen uit je contract, zoals een beperking van je aansprakelijkheid (artikel 6.3). Dat maakt goede contractclausules nog belangrijker.
Mag je aansprakelijkheid voor een grove fout uitsluiten?
Hier zit het praktische belang van de gradaties. Artikel 5.89 van het Burgerlijk Wetboek zegt dat je in een contract je aansprakelijkheid volledig of gedeeltelijk mag uitsluiten, en dat dat ook kan voor je zware fout, als je dat uitdrukkelijk zo opschrijft. Nooit toegelaten is een clausule die je vrijstelt van:
- je opzettelijke fout, of die van iemand voor wie je instaat (een werknemer, een onderaannemer);
- een fout die het leven of de fysieke integriteit van iemand aantast;
- alles wat het contract uitholt: je kan je niet vrijpleiten van de kern van wat je belooft.
Daar komen de regels van het Wetboek van economisch recht bovenop. Tegenover een consument is een clausule die je vrijstelt voor opzet of grove schuld altijd verboden (artikel VI.83, 13°). Tegenover een andere onderneming wordt zo’n clausule voor opzet of zware fout vermoed onrechtmatig te zijn (artikel VI.91/5, 6°): je moet dan kunnen aantonen dat ze toch evenwichtig is. In de praktijk sluit ik in algemene voorwaarden dus enkel de aansprakelijkheid voor lichte fouten uit of beperk ik ze, en laat ik de zware fout erbuiten. Dat houdt stand.
Hoe je zo’n clausule concreet opstelt, met een maximumbedrag en een uitsluiting van indirecte schade, lees je in Aansprakelijkheid beperken in je algemene voorwaarden.
Algemene voorwaarden laten opstellenWil je weten waarvoor je aansprakelijk bent, en dat netjes beperken waar het mag? Ik stel je algemene voorwaarden op vanaf €300, je ontwerp krijg je binnen 2 tot 5 werkdagen. Bekijk wat erin staat
Andere begrippen die je tegenkomt
- Overmacht: een gebeurtenis die het onmogelijk maakt om je verplichting na te komen of de regel na te leven, en die niet aan jou te wijten is. Dan ben je niet aansprakelijk (artikel 6.7 voor buitencontractuele aansprakelijkheid).
- Voorzienbare schade: bij een contractuele fout vergoed je enkel de schade die je bij het sluiten van het contract redelijkerwijs kon voorzien, behalve bij opzet (artikel 5.87).
- Fout van de benadeelde: heeft de benadeelde zelf ook een fout gemaakt die bijdroeg aan de schade, dan wordt de vergoeding verdeeld.
Veelgestelde vragen
Is grove nalatigheid hetzelfde als een zware fout?
In de praktijk wel. Het Burgerlijk Wetboek gebruikt de term zware fout, het Wetboek van economisch recht spreekt ook van grove schuld. Het gaat telkens om een fout die een normaal zorgvuldig persoon in jouw situatie nooit zou maken, zonder dat je de schade wou veroorzaken.
Ben ik ook aansprakelijk voor een lichte fout?
Ja. Ook een lichte fout kan tot aansprakelijkheid leiden als ze schade veroorzaakt. Daarom spreek je in je contracten best af dat je aansprakelijkheid voor lichte fouten beperkt is, bijvoorbeeld tot het bedrag van de opdracht.
Mag ik mijn aansprakelijkheid voor een grove fout uitsluiten in mijn algemene voorwaarden?
Tegenover een consument nooit. Tegenover een onderneming laat het Burgerlijk Wetboek het toe als je het uitdrukkelijk opschrijft, maar het Wetboek van economisch recht vermoedt dat zo’n clausule onrechtmatig is. Ik raad het daarom af: beperk enkel je aansprakelijkheid voor lichte fouten.
Wie moet de fout bewijzen?
In principe de partij die schadevergoeding vraagt. Zij moet de fout, de schade en het verband tussen beide aantonen.
Wil je dat je voorwaarden je aansprakelijkheid zo ver beperken als de wet toelaat, en niet verder? Dan stel ik je algemene voorwaarden op, aan een vaste prijs. Heb je al voorwaarden, dan kijk ik ze na en pas ik ze aan.
