Je kent het wel: je agenda puilt uit, de opdrachten blijven binnenstromen en je moet eigenlijk “nee” zeggen tegen een mooie opdracht. Tenzij je natuurlijk een collega-vakman inschakelt om je uit de nood te helpen. Werken met onderaannemers is een fantastische manier om je zaak te laten groeien zonder direct vast personeel aan te nemen.
Vaak gebeurt zo’n samenwerking heel informeel. Een telefoontje, Whatsapp berichtje of zelfs gewoon een handdruk op de werf, en “we regelen dat wel”. Maar wat als die collega per ongeluk een waterleiding raakt en flinke waterschade veroorzaakt bij jouw klant? Of wat als hij er na de klus vandoor gaat met jouw beste klant? In dit artikel leg ik je uit waarom een waterdichte samenwerkingsovereenkomst (ook wel “onderaannemingscontract”) onmisbaar is.
Wie betaalt de schade?
Wanneer jij een contract sluit met de eindklant (de bouwheer), ben jij de hoofdaannemer. Juridisch gezien betekent dit dat jij verantwoordelijk bent voor het eindresultaat.
Maakt jouw onderaannemer een fout of veroorzaakt hij schade? Dan zal de boze klant bij jou aankloppen voor een schadevergoeding. Jij moet de klant vergoeden. Vervolgens is het aan jou om die kosten terug te vorderen bij je onderaannemer. Als jullie alleen mondelinge afspraken hebben, eindigt dit vaak in een welles-nietes-spelletje.
In een goede samenwerkingsovereenkomst leg je dus zwart op wit vast dat de onderaannemer aansprakelijk is voor zijn eigen fouten en de schade die hij veroorzaakt. Je kunt bovendien opnemen dat de onderaannemer verplicht is om een geldige verzekering Burgerlijke Aansprakelijkheid (BA uitbating) voor te leggen vóór de werken starten. Zo dek je jezelf in.
Nieuwe wetgeving: De eindklant kan nu rechtstreeks naar de onderaannemer! Sinds 1 januari 2025 (met de komst van Boek 6 van het Nieuw Burgerlijk Wetboek) is de wetgeving rond onderaannemers drastisch veranderd. Vroeger genoot een onderaannemer van de zogenaamde ‘quasi-immuniteit’. Dat was een ingewikkeld juridisch woord dat eigenlijk betekende: de eindklant kon de onderaannemer niet rechtstreeks aanklagen bij schade. De boze klant moest altijd langs jou, de hoofdaannemer, passeren. Er was immers enkel een getekend contract tussen klant en hoofdaannemer, niet tussen klant en onderaannemer.
Vandaag is die bescherming afgeschaft. Een ontevreden klant mag jouw onderaannemer nu wél rechtstreeks aansprakelijk stellen voor fouten.
Waarom is dit belangrijk voor jullie samenwerkingsovereenkomst? De nieuwe wet zegt dat de onderaannemer de aansprakelijkheidsbeperkingen uit jullie onderaannemingscontract óók mag gebruiken om zich te verdedigen tegen die rechtstreekse claim van de eindklant. Met andere woorden: als er niets op papier staat, is de aansprakelijkheid van de onderaannemer in principe onbeperkt en staat hij bij een claim van de eindklant volledig in zijn hemd. Een goed contract beschermt dus niet alleen jou als hoofdaannemer, maar is een absolute noodzaak geworden om de onderaannemer zelf te beschermen!
Voorkom dat ze met jouw klanten gaan lopen
Je hebt tijd, geld en moeite geïnvesteerd in je marketing en het opbouwen van een klantenbestand. Je stuurt een onderaannemer naar een van je beste klanten, ze raken aan de praat, en voor je het weet wisselen ze visitekaartjes uit. Bij een volgend project belt de klant rechtstreeks naar de onderaannemer om jou “als dure tussenpersoon” te vermijden.
Dit is een enorme frustratie voor veel vakmannen. Zonder contract heb je alleen, jammer genoeg, geen poot om op te staan.
Je kunt zo’n vervelende situatie voorkomen door een niet-afwervingsbeding of relatiebeding in je overeenkomst op te nemen. Hierin spreek je af dat de onderaannemer gedurende de samenwerking én een bepaalde periode erna (bijvoorbeeld 12 maanden) niet rechtstreeks mag werken voor klanten waar jij hem hebt geïntroduceerd. Koppel hier een duidelijke forfaitaire schadevergoeding aan vast. Dat schrikt af en houdt de verhoudingen eerlijk.
Let wel op: zo’n beding kent grenzen! Je mag een collega-zelfstandige niet zomaar onbeperkt vastleggen. Volgens het Belgisch recht geldt namelijk het principe van de ‘vrijheid van ondernemen’. Om geldig te zijn, moet het beding redelijk zijn en aan strikte voorwaarden voldoen:
- Beperkt in tijd: Je mag de onderaannemer niet voor altijd weghouden bij de klant. Een periode van 12 tot 24 maanden na het einde van jullie samenwerking is in de praktijk vaak een veilige en aanvaardbare grens.
- Beperkt in ruimte: Het beding moet zich beperken tot de regio waar jij daadwerkelijk actief bent of waar je concurrentieschade kan oplopen. Je kan bijvoorbeeld niet zomaar heel België claimen als je enkel in een specifieke provincie werkt.
- Beperkt in activiteit/doelgroep: Je kan de onderaannemer enkel weghouden bij die specifieke klanten of projecten waarvoor jij hem hebt ingeschakeld. Je mag hem niet verbieden om zijn beroep elders of bij andere klanten uit te oefenen.
Maak je het beding te breed of te streng? Dan loop je het risico dat een rechter het volledig nietig (ongeldig) verklaart. In dat geval vervalt de bescherming compleet en mag de onderaannemer alsnog vrijuit met jouw klanten werken. Een goede, proportionele formulering op maat is dus cruciaal.
De valkuil van schijnzelfstandigheid
In de Belgische bouwsector controleert de sociale inspectie streng op ‘schijnzelfstandigheid‘. Dit is de situatie waarbij iemand op papier een zelfstandige onderaannemer is, maar in de praktijk eigenlijk als een werknemer voor jou werkt (bijvoorbeeld omdat jij zijn uren bepaalt, hij geen ander cliënteel heeft en jij voortdurend toezicht houdt).
Als de inspectie oordeelt dat er sprake is van schijnzelfstandigheid, kan de samenwerking geherkwalificeerd worden als een arbeidsovereenkomst. De gevolgen? Torenhoge boetes en het met terugwerkende kracht moeten betalen van RSZ-bijdragen, vakantiegeld en achterstallig loon.
Hoe los je dit op? Een samenwerkingsovereenkomst is hét document om te bewijzen dat jullie als twee onafhankelijke ondernemingen samenwerken. Je legt hierin expliciet vast dat de onderaannemer vrij is om zijn werk zelf te organiseren, zijn eigen materiaal gebruikt, en dat er géén band van ondergeschiktheid (hiërarchie) is. Het is de eerste verdedigingslinie bij een sociale controle – uiteraard op voorwaarde dat je je hieraan in de praktijk houdt en jullie daadwerkelijk samenwerken als zelfstandigen, niet als werkgever-werknemer.
Goede afspraken maken goede vrienden (én sterke bedrijven)
Een contract voorleggen aan een collega-vakman is geen teken van wantrouwen. Het toont net aan dat je professioneel bent en dat je duidelijkheid schept voor beide partijen. Een goede samenwerkingsovereenkomst vormt de fundering van een zorgeloze samenwerking, zodat jullie je kunnen focussen op wat echt telt: mooi vakwerk afleveren.
Heb je hulp nodig bij het opstellen van een juridisch correcte samenwerkingsovereenkomst op maat van jouw bedrijf? Bij de Digitale Jurist helpen we je graag verder met solide documenten die jouw samenwerkingen ondersteunen. Neem gerust contact op!
